De afgelopen vijf jaar is een pijnlijk patroon zichtbaar geworden bij het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV). Tienduizenden mensen die afhankelijk zijn van een arbeidsongeschiktheids- of werkloosheidsuitkering kregen te maken met foutieve besluiten, financiële schade en langdurige onzekerheid. Onderzoeken van media, toezichthouders en het UWV zelf laten zien dat het niet om incidenten ging, maar om structureel falen.
Massale fouten bij WIA-uitkeringen
De grootste groep gedupeerden bestaat uit mensen met een WIA-uitkering. Jarenlang maakte het UWV fouten bij de berekening daarvan. In sommige gevallen ontvingen mensen te weinig geld en kwamen zij onder het bestaansminimum terecht; in andere gevallen kregen zij juist te veel, om dat later weer terug te moeten betalen. Het UWV schat dat 25.000 tot 50.000 dossiers mogelijk onjuist zijn afgehandeld. Voor veel betrokkenen betekende dit plotselinge schulden, stress en verlies van vertrouwen in de overheid.
Onterecht geen uitkering
Naast verkeerde bedragen zijn er ook gevallen waarin mensen ten onrechte helemaal geen uitkering kregen. Zij werden arbeidsgeschikt verklaard terwijl dat medisch of feitelijk niet zo was, of hun aanvraag werd afgewezen op basis van onvolledige of verkeerd geïnterpreteerde informatie. Voor deze groep was de impact groot: geen inkomen, maar wel langdurige procedures om alsnog erkenning te krijgen.
Jarenlange onzekerheid door achterstanden
Een ander hardnekkig probleem is het tekort aan verzekeringsartsen en arbeidsdeskundigen. Daardoor liepen beoordelingen soms maanden of zelfs jaren uit. Mensen wisten in die periode niet waar ze financieel aan toe waren en durfden geen toekomstplannen te maken. In sommige gevallen leidde de vertraging tot verslechtering van gezondheid en arbeidspositie.
Signalen genegeerd
De Algemene Rekenkamer concludeerde dat het UWV al jaren signalen kreeg over fouten in de uitvoering, maar deze onvoldoende oppakte. Interne controles schoten tekort en waarschuwingen bereikten het management te laat of werden niet serieus genomen. Daardoor konden problemen zich opstapelen voordat ze publiek bekend werden.
Privacy geschonden
Ook op het gebied van gegevensbescherming ging het mis. De Autoriteit Persoonsgegevens stelde vast dat het UWV persoonsgegevens op onrechtmatige wijze gebruikte, onder meer door het inzetten van algoritmen en het volgen van websitebezoekers zonder duidelijke toestemming. Daarmee werden privacyregels overtreden, wat opnieuw het vertrouwen in de instantie schaadde.
Herstel, maar langzaam
Het UWV heeft inmiddels erkend dat het ernstig tekort is geschoten en is begonnen met een omvangrijke hersteloperatie. Dossiers worden opnieuw bekeken en sommige gedupeerden krijgen compensatie. Toch verloopt dat proces traag. Niet iedereen weet al of hij of zij is getroffen, en voor velen komt herstel pas na jaren procederen.
Structureel probleem
De optelsom van fouten, achterstanden en gebrekkig toezicht wijst op een dieper liggend probleem: een organisatie die vastliep in complexe wetgeving, verouderde ICT-systemen en personeelstekorten, terwijl de menselijke gevolgen uit beeld raakten.
Vijf jaar UWV-onrecht laat zien wat er gebeurt als uitvoeringskracht ontbreekt bij een instantie die juist zekerheid zou moeten bieden. Voor de duizenden gedupeerden is erkenning een eerste stap, maar herstel van vertrouwen zal nog jaren vergen.
