Veel slachtoffers geven aan dat ze geen of onvoldoende uitleg krijgen van politie en justitie waarom vervolging van een strafbaar feit is afgewezen. Via een artikel 12 Sv procedure kan het klagende slachtoffer of nabestaande het besluit van het OM laten toetsen door een gerechtshof. Als het hof de klacht gegrond verklaart, kan de zaak alsnog aan de rechter worden voorgelegd.
Burgers kunnen zelf, zonder advocaat, een artikel 12 Sv procedure opstarten.
Wat is artikel 12 Sv?
- Artikel 12 Sv is een regeling in het Openbaar Ministerie (OM) / strafrechtelijk procesrecht die slachtoffers of belanghebbenden de mogelijkheid geeft om “klacht tegen niet‑vervolging” in te dienen wanneer de OvJ besluit om een zaak niet voor de rechter te brengen (of af te doen met transactie of strafbeschikking).
- Via de procedure kan het klagende slachtoffer of nabestaande het besluit van het OM laten toetsen door een gerechtshof. Als het hof de klacht gegrond verklaart, kan de zaak alsnog aan de rechter worden voorgelegd.
- De procedure is toegankelijk voor rechtstreekse belanghebbenden — slachtoffers of nabestaanden — en daarvoor is niet per se een advocaat nodig.
- Wat zeggen de cijfers: er is inderdaad sprake van (structurele) toename
- Volgens een artikel uit 2025 is het aantal cliënten dat om hulp vroeg bij de artikel 12‑procedure toegenomen: “uit 1.500 gevallen vorig jaar” naar “dit jaar al 1.900”.
- Recente rapporten over de instroom in artikel 12‑zaken laten zien dat de instroom — over meerdere jaren — “onmiskenbaar” is toegenomen.
- Historisch: tussen 2005 en 2016 steeg het aantal artikel 12‑procedures van ongeveer 2.225 naar 2.885 — een toename van bijna 30% over die periode.
- Tegelijk: het aantal artikel 12‑zaken dat daadwerkelijk leidt tot vervolging of tot dat de zaak door de rechter wordt behandeld, is door de jaren heen relatief stabiel gebleven.
Waarom is er volgens studies en betrokkenen (sterk) meer gebruik van art. 12 Sv?
Een aantal factoren worden vaak genoemd:
- Grotere mondigheid en rol slachtoffers: Slachtoffers voelen zich meer empowered en verwachten dat hun zaak wél aan de rechter komt. Volgens recente analyses is dat mede aanleiding voor de stijging.
- Gebrek aan transparantie of motivatie bij sepot (niet‑vervolging): Veel slachtoffers geven aan dat ze onvoldoende uitleg krijgen waarom vervolging is afgewezen. Daarom klagen ze — vaak in de hoop alsnog verder onderzoek of vervolging.
- Complexe zaken — vooral ernstige misdrijven: Volgens recente berichtgeving is de groei vooral zichtbaar bij “zware” zaken: seksueel geweld, huiselijk geweld, stalking, diefstal — discriminatie op bewijslast, gebrek aan getuigen, onzekerheid over bewijs maken het voor het OM lastig om tot vervolging over te gaan. Slachtoffers in die categorieën grijpen daarom eerder naar artikel 12.
- Behoefte aan controle op het vervolgingsmonopolie van het OM: Artikel 12 is in essentie een waarborg tegen mogelijke willekeur of onvolledige beoordeling door het OM. Voor veel slachtoffers gaat het daarom niet per se om winnen — maar om procedurele rechtvaardigheid, gehoord worden, erkenning van hun verhaal. Dat blijkt uit onderzoek naar ervaringen van klagers.
Knelpunten en kritiek bij de toename
- Lange doorlooptijden: Uit onderzoek blijkt dat de beoogde norm (85% van de klachten binnen 6 maanden afhandelen) sinds 2011 fors is gemist: in 2011 kwam 53% binnen 6 maanden af, in 2014 slechts 35%.
- Capaciteits- en motiveringsproblemen bij het OM: Veel ‘sepotbesluiten’ worden nog steeds op automatische wijze genomen, met enkel standaardmotivering, wat slachtoffers onvoldoende vinden.
- Weinig zaken leiden tot daadwerkelijke vervolging: Hoewel het gebruik van artikel 12 stijgt, is het aandeel dat leidt tot daadwerkelijk doorverwijzen naar de strafrechter relatief klein gebleven.
- Verwachtingen ≠ realiteit: Slachtoffers hebben soms de hoop dat hun zaak alsnog definitief wordt behandeld; het gerechtshof beoordeelt echter alleen op of er voldoende bewijs en algemeen belang is — niet op schuld of onschuld.
Wat betekent dat voor slachtoffers, juridisch systeem en beleid
- Voor slachtoffers biedt artikel 12 Sv een belangrijke — soms enige — mogelijkheid om tegen niet‑vervolging in te gaan. Het is dus een cruciaal instrument voor mensen die zich gehoord willen voelen, ook al is de kans klein dat het tot proces leidt.
- Voor het strafrechtelijk systeem: de toegenomen instroom legt druk op gerechtshoven en OM, in termen van capaciteit, doorlooptijd en kwaliteit van dossiers. Dat kan betekenen dat bepaalde zaken lang duren of onvoldoende worden gemotiveerd.
- Voor beleid / maatschappij: de stijging kan een signaal zijn dat slachtoffers steeds vaker het gevoel hebben dat meldingen niet “serieus” worden opgepakt — wat vragen oproept over het functioneren van het OM en of er voldoende aandacht is voor slachtoffer‑ en bewijslastproblematiek.
